نوشته شده توسط : غلامرضا بدری

به نام خدا ، سلام .

به وبلاگ فرهنگ مردم کرمانشاهان خوش آمدید. تاریخ شروع به کار این وبلاگ روز هفتم مهر سال 1393 بود. اما به دلیل مشکلاتی که پیش آمد، امکان نوشتن مطلب در آن فراهم نشد. لیکن اکنون ، زمستان سال 1397 شرایط ادامه کار فراهم شده است.

در چند سال گذشته در راستای اهداف این وب لاگ، یعنی گردآوری و ثبت فرهنگ مردم کرمانشاهان، مشغول نوشتن کتاب « مثل و اصطلاح کردی » بودم و اکنون به بازار عرضه شده است و در کتابفروشی های کرمانشاه موجود است. عکس روی جلد کتاب را می توانید در همین وب لاگ مشاهده کنید. 

غلامرضا بدری، زمستان سال 1397

     کتاب مثل و اصطلاح کردی در پاییز سال 1396، توسط انتشارات دینور، در شهر کرمانشاه منتشر شده که مشتمل بر 2796 مثل و اصطلاح ( ضرب المثل کردی کرمانشاهی، اصطلاح کردی کرمانشاهی و زبانزد کردی کرمانشاهی ) به گویش کردی کرمانشاهی و دیگر گویش های استان کرمانشاهان است.

      کتاب در دو مجلد جداگانه به نام کتاب ویژه و کتاب عمومی چاپ شده. کتاب ویژه مخصوص اهل تحقیق و دانشگاهیان است و علاوه بر متن ضرب المثل ها و اصطلاح های کردی کرمانشاهی، دارای شش مقاله تخصصی در مورد فرهنگ مردم و فرهنگ مردم کرمانشاهان و نکته هایی در مورد نحوه نوشتن کردی کرمانشاهی با الفبا و رسم الخط فارسی است. و در پایان هم دو واژه نامه به فارسی و کردی و فهرست موضوعی فارسی و فهرست اعلام است.

       متن کتاب ویژه مثل و اصطلاح کردی به سه رسم الخط فارسی ، سورانی و آوانگاری لاتین نوشته شده و ضرب المثل ها و اصطلاح های کردی کرمانشاهی به فارسی ترچمه شده و علت بیان آنها توسط مردم گفته شده و توضیحات دیگر در صورت لزوم اضافه شده و احیانا اشعاری هم به عنوان شاهد مثال آورده شده.

        متن عمومی مخصوص عموم مردم و علاقمندان به ضرب المثل کردی کرمانشاهی و  اصطلاح کردی کرمانشاهی است که با رسم الخط فارسی و به شکل ساده و راحت نوشته شده و هر کس که خواندن فارسی بلد باشد می تواند آنها را بخواند و ترجمه فارسی هم دارد همراه با توضیح دلیل بیان ضرب المثل و اصطلاح. 

       قیمت کتاب تخصصی سی هزار تومان و کتاب عمومی هجده هزار تومان است و در کتابفروشی پرهام در خیابان ویلا و کتاب شهر در چهار راه گلستان روبروی شیرینی الف و دیگر کتابفروشی های شهر کرمانشاه به فروش می رسد.

کتاب از دستاوردهای سازمان دانش بومی و فرهنگ شفاهی ایران باختری است و گردآورنده آن غلامرضا بدری، یعنی بنده مدیر این وبلاگ هستم .

 



:: برچسب‌ها: ضرب المثل و اصطلاح کردی کرمانشاهی , ضرب المثل کردی کرمانشاهی , اصطلاح کردی کرمانشاهی , ضرب المثل های کردی کرمانشاهی , اصطلاح های کردی کرمانشاهی , مثل و اصطلاح کردی کرمانشاهی , غلامرضا بدری , ,
:: بازدید از این مطلب : 41
|
امتیاز مطلب : 0
|
تعداد امتیازدهندگان : 0
|
مجموع امتیاز : 0
تاریخ انتشار : دو شنبه 7 مهر 1397 | نظرات ()
نوشته شده توسط : غلامرضا بدری

اولین نقشه ای که از کرمانشاه در دست است در زمان ناصرالدین شاه قاجار ، هنگام صدارت امیرکبیر، توسط یک هیأت نقشه کشی روس طراحی شده است.

 

 

در این نقشه هیچ اثری از معماری مدرن دیده نمی شود. خیابان مستقیمی در شهر وجود ندارد. شهر دارای دروازه دیوار و دروازه است. به جای بازار و مراکز خرید امروزی و پاساژ و مغازه در خیابان چند گذر دیده می شود. گاراژی در شهر وجود ندارد. به جای آن کاروانسرا می بینیم. 

در واقع اولین آثار صنعت و تکنولوژی و زندگی و کار از زمانی در کرمانشاه به وجود آمد که شرکت نفت احداث شد که تأثیر عمیقی در وضع اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی مردم ایجاد کرد. احداث پادگان صالح آباد و ساختمان سیلو از دیگر آثار زندگی امروزی بود. به گفته شاهدان عینی اولین جایی که در کرمانشاه از برق استفاده کرد شرکت نفت بود. ورود اتوموبیل به کرمانشاه ابتدا با وسایل نقلیه سنگین و نظامی و پس از آن اتوموبیل های رجال و ثروتمندان بود. تا سال های دهه چهل هنوز در کرمانشاه برای حمل و نقل از باربر و حمال و گاری استفاده می شد. روستائیان نزدیک شهر برای آوردن محصولات خود گاهی پیاده یا از اسب و الاغ استفاده می کردند. مصالح ساختمانی را با الاغ حمل می کردند، که چندتا از آنها پشت سر هم با گواله در شهر حرکت می کردند و صاحب آنها که به او خرکدار می گفتند آنها را در عبور از خیابان و کوچه ها هدایت می کرد.

روستائیان دوغ و لبنیات، میوه و تره بار، برف، گندم و جو و نخود و محصولات دیگر را به شهر می آوردند و در عوض قند و شکر و چای و پارچه و نفت و مایهتاج دیگر را از شهر می خریدند.  



:: بازدید از این مطلب : 0
|
امتیاز مطلب : 0
|
تعداد امتیازدهندگان : 0
|
مجموع امتیاز : 0
تاریخ انتشار : سه شنبه 2 بهمن 1397 | نظرات ()
نوشته شده توسط : غلامرضا بدری

تاریخ محلات شهر کرمانشاه در دهه چهل و پنجاه

شهر کرمانشاه در سال های دهه چهل شهر نسبت به حالا شهر کوچکی بود. در شمال شهر از میدان گاراژ به بعد خارج شهر حساب می شد. در شرق از چهار راه سیلو و در غرب از پمپ گازویل به آن طرف. در جنوب شهر به باغ های سراب منتهی می شد و گرچه خیابان تا میدان فردوسی ادامه داشت اما از کاخ استانداری به بعد در پشت خیابان بیشتر باغ بود تا خانه.

شهر ترکیبی از خانه های گلی و خشتی و خانه های جدید آجری با سقف شیروانی بود. هیچ خانه یا ساختمان دولتی از دو طبقه بلندتر نبود. تنها ساختمان چند طبقه با نمای سنگ و به شکل امروزین ساختمان بانک ملی مرکزی در جلوخان بود.

در ضلع شرقی شهر از چهارراه سیلو به بالا خیابان فرمانفرما قرار داشت که در سال 1359 تعریض شد و نام آن به خیابان سیدجمال الدین اسدآبادی تغییر کرد. خیابان فرمانفرما پس از چهارراه رشیدیاسمی باریک تر می شد. تا به میدان شهناز می رسید. در نبش جنوبی-شرقی چهارراه سیلو ، که در واقع سه راه بود، ساختمان جدید و مدرن شرکت دخانیات کرمانشاه و روبروی آن یعنی در نبش محدوده ی سیلو اداره غله و قند و شکر قرار داشت. ساختمان دخانیات هنوز هم وجود دارد. در اضلاع غربی شمال و جنوبی چند مغازه به نام موتورسازی بود که کارشان کرایه دادن موتوسیکلت به جوانان و نوجوانان بود. به طرف جنوب بعد از اداره دخانیات دبستان 15 بهمن و پس از آن دبیرستان ابن سینا قرار داشتند. پس از آن چوب خانه بزرگی بود که یک بار در آن سال ها آتش گرفت. در روبروی خانه های قدیمی خشتی و بزرگ کاروانسرا مانند بود که خانواده های فقیر کرایه نشین در آنها ساکن بودند و مغازه های کوچک هم جلو بعضی خانه ها ساخته شده بود. 

بعد از چهارراه سیلو در حال حاضر چهارراهی وجود دارد که از طرف غرب به میدان آشیخ هادی می رود. این چهارراه در آن زمان وجود نداشت. به جای خیابانی که به طرف مسجد و میدان آشیخ هادی می رود. گذر دروازه وجود داشت. روبروی گذر دروازه یعنی در شرق مقبره سی صالح بود که حالا در آنجا مسجد امیرالمؤمنین ساخته شده است. آن طرف تر مقبره مرده شورخانه بود. قبرستان شرقی کرمانشاه از پشت مرده شورخانه و مقبره سی صالح به طرف جنوب شروع می شد و تا محله تازه آباد ادامه داشت. در همان ابتدای قبرستان مقبره عبدالجلیل جلیلی زنگنه کرکوکی جد خاندان جلیلی قرار داشت. این مقبره هنوز هم وجود دارد. قسمت کوچکی از قبرستان در حال حاضر پارک کوچکی شده است. جلو قبرستان در طرف شمال چند ساختمان مربوط به سازمان تربیت بدنی مانند زمین فوتبال خالی به نام کلوپ و زمین بسکتبال به نام کلوپ بویچله ( کوچک) و استخر روباز وجود داشت. 

رو به بالا ( جنوب ) پس از گذر دروازه محله تیرفروش ها بود که تا کل هواس ادامه داشت. که به کردی به آنجا «تیره فروشَ یل » و «چوفروشَ یل » می گفتند. از همان ابتدای محله در سمت راست ( غرب ) خیابان شاه کوچه ای بود و هست که نام های مختلفی به آن می دادند. کوچه ی نصیرخان ، کوچه ی سید حشمت و غیره. پیاده رو خیابان فرمانفرما در آن قسمت تا کل هواس در دو طرف پوشیده از چوب هایی بود که به صورت عمودی روی هم قرار می دادند.

خیابان در بالاتر به ورودی گذر چال حسن خان می رسید. ورودی گذر در غربِ خیابان بود و در ابتدای گذر سمت جنوب داخل 

گذر مسجد هاشمی قرار داشت و دارد. روبروی گذر چال حسن خان به طرف محله تازه آباد می رفت. محله در جنوب آنجا بود. شمال آن قسمت قبرستان بود. مدرسه راهنمایی سروش در سال 1351 یا 1350 در آنجا ساخته شد.

بعد از گذر خیابان به طرف چهار راه رشید یاسمی ( حالا مردم می گویند رشیدی ) می رفت و به گذر کل هواس می رسید. کلمه ی « کل » چند معنی دارد که یکی از آنها یعنی گذرگاه تنگ. طرف چپ ، یعنی غرب کل هواس محله پشت بینه شروع می شد و به طرف بالا می رفت.

طرف چپِ پشت بدنه و تازه آباد زمین خالی بود. شهرک جعفرآباد در سال های دهه چهل وچود نداشت و در سال های دهه پنجاه ایجاد شد. محله تازه آباد که قسمت جنوبی خیابان رشیدی کنونی به طرف جعفرآباد است چند کوچه بیشتر نبود. درمانگاه شیرخورشید و دبستان پشت آن انتهای محله بود خیابانی که از جم خانه به طرف بالا می رود وجود نداشت و یک راه خاکی بود که طرف راست آن بیابان بود. تا به انتهای شرقی کوچه ثبت و تپه فتحعلی خان می رسید.

در طرف شمال شرقی از چهار راه سیلو به طرف میدان گاراژ که قبل از تعریض در سال 1350 میدان کوچکی بود و به نام میدان شاپور نامگذاری شده بود، بعد از چهارراه به طرف غرب تا سه راه آشیخ هادی چند دکان کوچک و قدیمی و فرسوده بود و بعد به پل آشوران می رسید. و بعد از پل در طرف راست حمام شمس که در سال های 49 و 50 درست شد وجود داشت و هنوز ساختمان آن هست. روبروی حمام شمس گاراژ حدیدی بود که در آنجا آهن آلات فروخته می شد. این گاراژ هم هنوز هست. بعد از سه راه سرکوچه چرچی ها یک قنادی بود که هنوز وجود دارد. نبش سه راه ساختمان مبارزه با سل بود که بعد به اداره مبارزه با بیماری های ریوی تغییر نام داد. که چند سال پیش ساختمان آن تخریب شد و حالا پاتوق دست فروش ها و خنزرپنزرفروش ها شده است.

بقیه مسیر تنگ می شد ولی هنگام تعریض میدان دو طرف خیابان را تخریب کردند و ساختمان های دو طبقه، مسافرخانه ها ، قهوه خانه ها و دکان های مکانیکی و خدمات ماشین آلات تخریب شد. در آن مسیر مسافرخانه بزرگ یا گراندهتل هم بود. پشت ساختمان ها گاراژ بود.

بعد از تعریض خیابان و بزرگ کردن میدان، نام آن به میدان کورش تغییر پیدا کرد. میدان خیلی بزرگی بود که وسط آن یک حوض بزرگ و در اطراف حوض های کوچک، شبیه طرحی که برای پنجاهمین سال حکومت پهلوی درست کرده بود. مردم و خانواده ها روزهای جمعه می رفتند آنجا برای تفریح و می نشستند و تخمه می خوردند و بچه ها بازی می کردند. عکاس های دوره گرد هم با دوربین هایشان می چرخیدند و عکس رنگی فوری می گرفتند و همان جا به مردم تحویل می دادند. 

نبش شمال شرقی میدان نمایندگی ایران ناسیونال بود. رو به غرب خیابان سنجابی قرار داشت که به طرف ابراهیم آباد می رفت.در سال های دهه پنجاه گوشه جنوب غربی میدان اتوموبیل های کوچک سوبارو سبز رنگ، شبیه ماشین های ون امروزی اما کوچک  می ایستادند و مردم را به آخر ابراهیم آباد می بردند. جوان ها هم بیشتر روزهای جمعه غروب سوار می شدند و به محله ی آن طرف چهارراه ابراهیم آباد می رفتند.

 بعد از پمپ گازوئیل روبروی خیابان اربابی طرف شمال و شرق خانه های نوساز در حال ساخت بود. محله مسیر نفت تک و توکی خانه ساخته شده بود. در دهه چهل آنجا خانه ای نبود. طرف شرق خیابان اربابی هم نزدیک وکیل آقا هنوز زمین خالی بود.  

از وکیل آقا به طرف چاه صاحب زمان قبرستان سرقبر آقا و مصلی شروع می شد. قسمت اصلی آن روی تپه ای بود که بعد هنگام ساختن جاده تپه را بریدند و قطع شد. خیابان صابونی آسفالت شد. و دور و بر آن خانه ساخته شد. محله آقاجان و بعد نقلیه و همین طور جاهای دیگر. تا میدان تاجگذاری که بعد از انقلاب میدان جمهوری اسلامی نامگذاری شد.

 قبرستان تا سال های انقلاب هنوز وجود داشت. در آنجا در حاشیه شرقی یک مدرسه ساخته شد. نزدیک آن قبر یارمحمدخان بود که روی آن اتاقک نرده ای درست کرده بودند.

خیابان جلیلی یا آشیخ هادی تا  میدان وزیری از آن زمان تعریض نشده. اما مسجد جلیلی یا آشیخ هادی تخریب شد، گرچه قدیمی ترین اثر تاریخی کرمانشاه بود. و به جای آن در وسط میدان مسجد جدیدی ساخته شد. گاراژ کنجیدی چند سال پیش تخریب شد. خیابان جلیلی به طرف میدان وزیری که در سال 1397 یک طرفه شده. به طرف بالا نیز تغیییر چندانی نکرده. در سالیان جنگ پشت ضلع جنوبی غربی میدان وزیری هدف موشک عراق قرار گرفت و تخریب شد. 

گذر دروازه که در سال های ابتدایی پس از انقلاب تخریب و تبدیل به خیابان شد. خیابان برزه دماغ و خیابان پهلوی تغییر نکرده اند. لیکن در بعضی جاها که در اثر بمباران و موشک باران تخریب شده، خانه ها و مغازه ها عقب نشیتی کرده و خیابان تعریض شده.

میدان لشکر در آن زمان شنی بود. مینی بوس های آن زمان تا میدان می رفتند و برمی گشتند. البته بزرگ تر از مینی بوس های کنونی بودند. چیزی بودندد بین اتوبوس و مینی بوس. با اتاق پهن و چاق. بعد از میدان به طرف فردوسی مسیر دلگشا جاده ای بود که دو طرف آن باغ بود. آب سراب قنبر که از زیر پل عبور می کرد، در کنار پل انواع و اقسام میوه های سراب فروخته می شد. طبق دارها به ردیف طبق گذاشته بودند. گوشه میدان فردوسی ساختمان شیر و خورشید بود که تا سال های اخیر هنوز به شکل قبلی باقی بود.

خیابان کسری خیابانی بود به طرف خارج شهر که به آن خیابان قصرشیرین هم گفته می شد. تک و توک خانه های تازه ساز اعیانی در دو طرف خیابان ساخته شده بود و پشت آن جا زمین خالی بود. که در آنجا پولدارها در حال ساخت و ساز خانه بودند.

در دهه چهل و پنجاه ساخت و ساز شهرک های مدرن شروع شد. همزمان با آن شهرک حاشیه نشین فقیر هم در اطراف شهر در حال به وجود آمدن بودند. بیشتر اراضی اطراف شهر کرمانشاه موقوفه است. روستائیان اطراف کرمانشاه که زمین های موقوفه را برای کشاورزی در اجاره 99 ساله داشتند شروع به فروش زمین ها به مردم فقیر کردند. تا قبل از پیروزی انقلاب شهرک های شاطرآباد و باریکه، جعفرآباد، دولت آباد، حافظیه، توسط مردم فقیر با مصالح چینه، خشت خام و گاهی اجر یا با نمای آجری و دیوارهای داخلی خشت خام و سقف تیرو چون و تخته کوب و در معدودی خانه ها با آهن ساخته شد. این شهرک ها تا سالیان زیادی فاقد آب ، برق و هرگونه امکاناتی بودند و ساکنان آنها روسئائیان مهاجر بدون زمین و کرایه نشین های محلات قدیمی شهر بودند.

شهرک های مدرن نیز توسط دولت برای کارمندان در جاهای مختلف ساخته شد. محله شش بهمن، شهرک آپارتمانی آبادانی و مسکن، شهرک صد دستگاه ، شهرک شرکت نفت.

روستاهای اطراف کرمانشاه به تدریج یکی پس از دیگری در بافت شهری حل شدند. باغ نی، شاطرآباد، چیاگُلان، چیامیرزا، چیاکَو، مرادحاصل، چاله چاله، کهریز، و قبل از آنها سراب سعید و سراب همت.

در اطراف شهر کرمانشاه در جنوب باغ های زیاد و وسیع و پردرختی بود که به تدریج رو به جنوب عقب نشینی کردند و تحلیل رفتند. بافت شهری همه جا را تا میدان فردوسی در بر گرفت.

در شمال کرمانشاه در حاشیه رودخانه آشوران، زمین های سبزی کاری فراوانی بود که با نهرهایی که از این رودخانه جدا می شدند مشروب می شد که آنها هم به مروز زمان از بین رفت و جای آنها را خانه هایی گرفت که با کمترین مصالح و در کوتاه ترین زمان از زمین سر بر می آوردند

 رودخانه آشوران که یک شاخه آن از دره سراب قنبر و شاخه دیگر از چشمه های کَینی روزان سرچشمه می گیرد شاخه غربی از غرب خیابان فردوسی و شاخه شرقی از شرق خیابان رو به پایین می آید و در چراغ برق ، سه راه برق روبروی مسجد بروجردی به هم متصل می شود و از غرب خیابان رو به پایین می آید و در پارکینک شهرداری فعلی به شرق خیابان می آید و بقیه مسیر را تا خیابان نواب در بین دو خیابان طی می کند و در جنوب میدان وزیری به طرف شرق خیابان جلیلی می رود و تا سه راه سیلو و رو به باغ نی پایین می رود و در شمال روستای باغ نی از کنار دیوار قرارگاه ارتش به طرف شرق می رود و دوباره از کنار دیوار به طرف شمال می رود تا به قره سو می رسد.



:: بازدید از این مطلب : 3
|
امتیاز مطلب : 0
|
تعداد امتیازدهندگان : 0
|
مجموع امتیاز : 0
تاریخ انتشار : جمعه 28 دی 1397 | نظرات ()
نوشته شده توسط : غلامرضا بدری

قسمت بیست و چهارم

فعل « می‌مانم ، می‌مانی ، ... » در کردی بدون « می » مضارع صرف می شود :

مینم / مینی / مینی / مینیم/ مینین/ مینن

 

بعضی کلمه‌ها در کردی دو گونه خوانده می‌شوند :

وِت ( وَت ) ، ...

در چنین کلمه‌هایی آن حرف صداگذاری نشده است.

 

کلمه‌ها یا حرف‌هایی که صداگذاری نمی‌شوند ، مثل فارسی خوانده می‌شوند.

 

در کردی بین اسم یا ضمیر ملکی و فعل و شناسه‌ی آن ، در کلمه‌هایی که به صدای « ـَ » ختم می‌شوند ، نشانه‌ی « ا » گذاشته نمی‌شود :

 

جسه‌ام ( جسه‌م ) ، لانه‌ام ( لانه‌‌م ) ، می‌کنم ( که‌م )

 

صدای « ـَ » در موارد زیر به صورت « æ ه » نوشته می‌شود :

الف ) به جای فعل « است » در ماضی نقلی : خواردیه ( خورده است ) ، خواردیده ( خورده‌ای ) ،

ب ) به عنوان حرف اصلی کلمه در واژه‌هایی که صدای آخر آنها « ـَ » است

ج ) در ترکیب با صفت اشاره : اَو کسه ، ...

د ) در ترکیبات دو حرفی نرمه نرم ، ...

ه ) به جای فعل « است » در فعل‌های اسنادی : هوا سرده ( هوا سرد است )

 

ضمیر « ت » همه‌جا به همین صورت نوشته ‌شود درست است ، گرچه زمان زیادی نیاز هست که این نکته در رسم‌الخط کردی تثبیت شود.

*

در پایان خاطر نشان می سازد در نحوه‌ی نوشتن و ثبت گفتارکردی کرمانشاهان نکته‌های زیادی وجود دارد که نیاز به بررسی بیشتر و دقیق‌تر دارد و در حوصله‌ی این نوشتار نیست. گردآوری و تدوین قواعد حاکم بر گویش مردم کرمانشاهان نیاز به کار گروهی علمی و تحقیق و تلاش زبان‌شناسان و متخصصین این کار دارد. آنچه آورده شد ، حاصل تجربیات حقیر در کار ثبت ترانه‌ها و ضرب‌المثل‌های کردی است که امید است مقبول نظر علاقه‌مندان بیافتد و فقط جنبه پیشنهاد دارد.

 با آرزوی توفیق برای همه فرهنگ دوستان. / بیست و پنج اردیبهشت سال نود و شش.                                                        غلامرضا بدری



:: بازدید از این مطلب : 0
|
امتیاز مطلب : 0
|
تعداد امتیازدهندگان : 0
|
مجموع امتیاز : 0
تاریخ انتشار : چهار شنبه 26 دی 1397 | نظرات ()
نوشته شده توسط : غلامرضا بدری

قسمت بیست و سوم

تلفّظ بعضی کلمات به شکل‌های مختلف :

تفاوت در لهجه‌‌ها و اشکال گوناگون یک واژه مثلِ :

سیاه : سی ، سیا

روباه : رووی ، رووا ، ریوی

مثل ، چون : چوی ، جوی ، جویر ، وَک

جیب : گیفان ، گیرفان

همسایه : همسا ، هَوسا ، هاوسا

نامزد : دزویران ، دسگیران

سرخ شدم ، برشته شدم : برشیام ، برژیام

چشمه : کانی ، کَینی ، کِیَنی ، کاریز

روشن کردن آتش : گیرانن ، گُرّانن ، گیرسانن ، دا گیرسانن

کدخدا : کیخوا ، قویخا ،

در افعال کردی با اضافه کردن یک یا دو حرف به ابتدا یا انتهای فعل شکل‌های مختلفی از آن ایجاد می‌شود. مثلاً برای « نگاه کردن » شکل‌های :

 « سیل کَه » ، « سیر که » ،« سَی کَه »  « سیل کُه » ، « سَی کُه »  ( فارسی کرمانشاهی ) ، « تماشا که » ، « شا کَه » ، « بِرّوانه » ، « بِنورّه » ، « بوین » ، « بوینه » ، « سَرَنج بیه » همه به کار می‌روند.

در جدول زیر فعل « هاتِن » ( آمدن ) به صورت سوم شخص مضارع ( می‌آید ) دیده می‌شود. همین یک صیغه با اضافه کردن « اَ » یا « د » یا « دن » به 24 صورت می‌تواند گفته ‌شود ، گرچه در عمل همه‌ی شکل‌های آن استفاده نمی‌شود. اگر فعل با صیغه‌های دیگر هم صرف شود و یا در فعل‌های دیگر ممکن تغییرات چنان متفاوت باشد که باعث سردرگمی شود. بعضی شکل‌ها مشابه هستند امّا هنگام صرف در صیغه‌های دیگر تفاوت خود را نشان می‌دهند شکل بن فعل در بعضی حالات در حالت بدون ضمیر و با ضمیر ظاهراً یکسان است امّا در حالت‌های دیگر خود را نشان می دهد.

بعضی شکل‌های افعال که قابل صرف هم هستند کم به کار می‌روند یا ممکن است اصلاً استفاده نشوند. کسانی که به ابتدای فعل « اَ » اضافه می‌کنند ، معمولاً دیگر « د » و « دن » را به انتهای فعل اضافه نمی‌کنند.

جدول شماره بیست و سه ( حالات مختلف فعل « هاتِن » ( آمدن ) با اضافه شدن حروف )

 

بدون ضمیر

فقط با ضمیر

با الف اضافه

با دال اضافه

با الف و دال اضافه

با دال و نون اضافه

با الف و دال و نون اضافه

معنی فارسی

تِه

تِه

اَتِه

تِه‌د

آتِه‌د

تِه‌دِن

اَتِه‌دِن

می‌آید

تی

تی

اَتی

تی‌د

اَتی‌د

تی‌دِن

اَتی‌دِن

می‌آید

تیه

تیه‌ی

اَتیه‌ی

تیه‌د

اَتیه‌د

تیه‌دِن

اَتیه‌دِن

می‌آید

تیه‌

تیه‌ی

اَتیه‌ی

تیه‌ید

اَتیه‌ید

تیه‌یدِن

اَتیه‌یدِن

می‌آید

 

 

حرف « و » موصول ، بدون صدا با کلمه‌ی قبل خوانده می شود.



:: بازدید از این مطلب : 2
|
امتیاز مطلب : 0
|
تعداد امتیازدهندگان : 0
|
مجموع امتیاز : 0
تاریخ انتشار : سه شنبه 25 دی 1397 | نظرات ()
نوشته شده توسط : غلامرضا بدری

قسمت بیست و دوم

جدا نوشتن اجزاء فعل مرکب : در افعال مرکب پیشوند و پسوند فعل باید جدا نوشته شوند. به عنوان نمونه فعل‌هایی که با « هل » و « دا » ساخته شده‌اند در جدول شماره بیست و دو مشاهده می کنید.

جدول شماره بیست و دو ( جدا نوشتن فعل‌های مرکب )

ردیف

با پیشوند هل

معنی فارسی

با پیشوند دا

معنی فارسی

1

هل ‌آردن

برآوردن

 

 

2

هل آوردن

بالا آوردن ، قَی کردن

 

 

3

هل پرین

برجَستن ، رقصیدن

 

 

4

هل پرویشقیان

وا رفتن ، خام شدن

 

 

5

هل پیچانن

پیچیدن به کسی

 

 

6

هل تکانن

بالا انداختن، باز کردن بخیه

 

 

7

هل جیسکانن

برجَستن ، جست و خیز

 

 

8

هل چنین

برچیدن ، دانه ورچین

دا ژَنگانن

بینی آویختن

9

هل خستن

بالا انداختن

دا خستن

گستردن ، انداختن فرش

10

هل داین

برافراشتن

دا مَنن

درمانده شدن

11

هل ساین

برخاستن

دار رشیان

ریختن،پخش شدن مردم

12

هل قُرّانن

هورت کشیدن

دا کتاین

فرو کوبیدن

13

هل کردن

پیچاندن ، جمع کردن ،

دا کراسیان

آرام و قرار گرفتن

14

هل کفتن

برآمدن ، سر برآوردن

دا کفتن

فرو افتادن

15

هل کلافیان

تند شدن و پیچیدن به کسی

دا نیاین

فرو نهادن،زمین گذاشتن

16

هل کیشاین

بر کشیدن ، ور کشیدن

دا کیشاین

دراز کردن

17

هل گردن

برداشتن ، بلند کردن

دا گردن

گستردن

18

هل گردین

برگشتن

دا نیشتن

نشستن ، مستقر شدن

19

هل ورّین

بلند کردن

دا ورّین

غصب کردن زمین

20

هل ویژانن

الک کردن

دا مِردن

فروکش کردن

21

هل هاتن

برآمدن ، طلوع کردن

دا هاتن

عادت کردن

22

 

 

 

 

23

 

 

 

 

24

 

 

 

 

 

 

 

 

« سه » و « ره » علائم مفعول در فعل هستند

مثال : بِردیه ( بُرده است ) ، بِردیه‌سه‌ی ( آن را برده است. )

بِوه‌ ( ببر ) ، ‌بِوه‌ره‌ی ( آن را ببر )



:: بازدید از این مطلب : 0
|
امتیاز مطلب : 0
|
تعداد امتیازدهندگان : 0
|
مجموع امتیاز : 0
تاریخ انتشار : دو شنبه 24 دی 1397 | نظرات ()
نوشته شده توسط : غلامرضا بدری

قسمت بیست و یکم

اشتباه در نوشتنِ « خُوَه » ( خود ) و « خُوَه‌ت » ( خودت ) :

« خُوَه » ( خود ) اگر با ضمیر همراه شد نباید صدای « ـَ » ( ه ) حذف شود. واژه‌ی « خُوه‌ت » ( خودَت ) گاهی به صورتِ « خُوَد » نوشته می‌شود. در نوشتنِ این واژه به این شکل دو اشتباه وجود دارد : نخست این که ضمیرِ « تو » به جایِ این که به صورت « ت » نوشته شود به صورت « د » نوشته شده ، دوّم این که صدای آخر یعنی « ه »  حذف شده است. شکل درست آن این است : « خُوه‌ت » که خواندنِ آن به صورت « خُوه‌د » هم درست است.

 

 

شکل درست نوشتن صداهای « وی رقیق » و « وی فخیم » :

صدای « وی » را به صورت « یو » هم می‌نویسند که اشتباه است. علامت « و » را باید اوّل نوشت و سپس « ی » ؛ به صورت « وی » زیرا :

الف ) با شکل نوشتاری آن در فارسی یکسان است. در کلمه‌های فارسی « روی ، موی ،  شوی ، کوی‌ ، ... » علامت « و » در ابتدا نوشته می‌شود. این کلمه‌ها در کردی دارای دو صدا هستند و در واقع همان کلمه‌هایی هستند که دارای « واو مجهول » هستند و در گذشته هم در زبان فارسی مثل کردی خوانده می‌شدند و « وی » به صورت یک صدا خوانده می‌شده است ، همان‌طور که حالا هم در کردی به صورت یک صدا خوانده می‌شوند. ، در کلمه‌های دیگر فارسی نیز ردپای صدای « وی » دیده می‌شود مثل « مَویز » به معنای کشمش که کردها آن را به صورت « مَویژ » می‌خوانند یا « بنویس » و « قَوی » و ...

ب ) هنگام ادای آن دهان و لب جمع می‌شود.

ج ) کسی که کردی بلد نیست آن را درست‌تر از حالتی که با « یو » نوشته شود می‌خواند.

ه ) کسانی که برای آن علامت در نظر گرفته‌اند ، حرف « و » را اصل قرار می‌دهند و « ی » را به صورت دو نقطه روی آن قرار می دهند.

ز ) در بعضی افعال کردی در یک صیغه صدای « وی » وجود دارد که فقط در صورتی آن را با شکل « وی » و نه « یو » بنویسیم ، با صیغه‌های دیگر مطابقت می‌کند ، مثلاً در فعل شدن ، یک صیغه‌ی آن « نیه‌و » ( نمی‌شود ) است که صیغه‌ی دیگر فعل « نمی‌شوی » را باید به صورت « نیه‌وید » بنویسی که شبیه صیغه‌ی قبلی باشد. یا در فعل « نباشد » ( نَو ) که صیغه‌ی دیگر آن « نَوید » است که باید ابتدا « و » را بنویسیم.



:: بازدید از این مطلب : 2
|
امتیاز مطلب : 0
|
تعداد امتیازدهندگان : 0
|
مجموع امتیاز : 0
تاریخ انتشار : یک شنبه 23 دی 1397 | نظرات ()
نوشته شده توسط : غلامرضا بدری

قسمت بیستم

تفاوت بین « بی » و « بیه »  در نوشتن :

« بی » یعنی « شد » و « بیه » یعنی « شده ». فعل « بی » در جمله هنگام ارتباط با دیگر اجزاء ممکن است صدای « ـَ » بگیرد. مثلِ : بیَ تیتَقان کَو. ( چهره‌اش از شدتِ خشم یا گریه مثل لانجین کبود شد. ) در اینجا « بیَ » شبیه « بیه » خوانده می‌شود ، امّا این دو مثل هم نباید نوشته شوند ، چون معانی آنها با هم متفاوت است.

طرز نوشتن فعل بودن : مطابق جدول شماره بیست

جدول شماره بیست ( شکل‌های فعل « بودن » و « اَستَن » در کردی )

 

مفرد

جمع

زمان

اوّل شخص

دوّم شخص

سوم شخص

اوّل شخص

دوّم شخص

سوم شخص

گذشته

بی‌م

بی‌ت

بی

بی‌مِن

بی‌ن

بی‌ن

مضارع

هه‌م

هه‌ی

هَس

هه‌یمِن

هه‌ین

هه‌ن

التزامی

بوم

بوید

بود

بویمِن

بوین

بون

امر

بوم

بو

بود

بویمِن

بوین

بون

 

شکلِ « سوم شخص مفرد » به طور استثنایی « س » به خودش می‌گیرد که نشانه‌ی وجود آن در گذشته در این فعل در گویش کردی در همه‌ی صیغه‌ها بوده است که بعد حذف شده است و حتّی هم اکنون نیز در بعضی لهجه‌ها به کار می‌رود :

هَسِم / هَسی / هَس / هسیم / هسین / هسِن

نوشتن افعالی که به صدای بلند « ـ ی » ختم می‌شوند ، مثل شکلِ گذشته‌ی بودن در جدول بالا « بی‌م ، ... » به هر دو صورت ، با چسباندن ضمیر یا بدون چسباندن ممکن است ، امّا شکل درج شده زیباتر است:

شکل‌های مختلف فعل «چی‌ین » ( رفتن) :

فعل « چی‌یِن » ( رفتن ) حالت خاصی دارد که در صیغه‌های مختلف به دو شکل ظاهر می‌شود ؛ « چی » و « چِ » ( چِه ) این‌طور صرف می‌شود :

جدول شماره بیست و یک ( شکل‌های مختلف فعل «چی‌ین » ( رفتن) )

 

مفرد

جمع

زمان

اوّل شخص

دوّم شخص

سوم شخص

اوّل شخص

دوّم شخص

سوم شخص

گذشته

چی‌م

چی‌ت

چی

چی‌مِن

چی‌ن

چی‌ن

مضارع

چِم ( چِه‌م )

چی

چی

چی‌مِن

چی‌ن

چِن ( چِه‌ن )

التزامی

بِچِم ( بچِه‌م )

بِچی

بِچی

بِچی‌م

بِچی‌ن

بِچِن ( بچِه‌ن )

صدای « ی » در صیغه‌های  سوم شخص مفرد مضارع اخباری و مضارع التزامی با تلفّظ کردی گفته می‌شوند و با صدای « ی » در بقیه صیغه‌ها متفاوت هستند.

بن مضارع را در دو حالت اخباری و التزامی در چهار صیغه‌ای که دیده می‌شود ( چِم / بِچِم / چِن / بِچِن ) اگر بخواهیم شکل ناقص نداشته باشد باید به شکل « چِه » بنویسیم  ( چِه‌م / بِچِه‌م / چِه‌ن / بِچِه‌ن ) ، امّا چون شکل ظاهر آن مناقشه‌برانگیز است در این کتاب به همان شکل اوّل نوشته شده.



:: برچسب‌ها: غلامرضا بدری ، نوشتن کردی کرمانشاهی ، رسم الخط کردی کرمانشاهی ,
:: بازدید از این مطلب : 0
|
امتیاز مطلب : 0
|
تعداد امتیازدهندگان : 0
|
مجموع امتیاز : 0
تاریخ انتشار : شنبه 22 دی 1397 | نظرات ()
نوشته شده توسط : غلامرضا بدری

قسمت نوزدهم

طرز نوشتنِ حرف‌ها و نشانه‌هایی که به صدای « ـَ » ختم می‌شوند :

 حرف «  گه » :

در گویش کردی کرمانشاهی تکواژِ « گه » زیاد به کار می‌رود. این واژه پس از بسیاری از اسم‌ها می‌آید که آنها را معرفه می‌کند. حرف تعریف « گه » در فارسی وجود ندارد و در گویش کردی سورانی به صورت « که » استفاده می‌شود. وقتی این نشانه پس از اسمی می‌آید دلالت دارد بر این که آن اسم از قبل برای شنونده آشنا بوده و گوینده او را متوجه آن اسم خاص می‌کند. مثلاً وقتی گفته می‌شود « آمانتَ‌گه‌م بارَو . » ( امانتم را پس بیاور. ) مخاطب می‌داند که منظور کدام امانت است. امّا وقتی گفته می‌شود « حق دیرِم داوه‌ی امانتِم بکه‌م . »  ( حق دارم درخواست امانتَم را بکُنم . ) این جا منظور هر نوع امانتی است.

« گه » هم مثل موارد پیشین به ضمیر متّصل نمی‌چسبد. ( جدول شماره پانزده ) :

جدول شماره پانزده ( طرز نوشتن حرف معرفه « گه » ) :

حالت

مفرد

جمع

شخص

اوّل شخص

دوّم شخص

سوّم شخص

اوّل شخص

دوّم شخص

سوّم شخص

گه

گه‌م

گه‌ت

گه‌ی

گه‌مان

گه‌تان

گه‌یان

چون واژه‌ی « گه » در کردی کرمانشاه بسیار پرکاربرد است ، بیشترین اشتباه هم با چسباندن آن به ضمیر پس از آن پیش می‌آید. « گه » که خودش یک واژه‌ی مستقل و نشانه‌ی معرفه در کردی کرمانشاهی است ، صدای دوّم آن « ـَ » است و باید مستقل و به صورت        « گه » نوشته شود. امّا در بیشتر موارد آن را به ضمیر می چسبانند و این‌طور می‌نویسند : گَم / گَد ( گَت ) / گَی / گَمان / گَدان / گَیان که باید مطابق جدول بالا نوشته شود.

 

حرف ِ « له » :

تکواژِ « له » در کردی به معانی « در ، با ، از ، به » است. این حرف پیش از ضمیر یا صفتِ اشاره می‌آیدو یک واژه است که در انتها صدای «  ـَ » دارد و به واژه‌ی بعدی نمی‌چسبد.

لَه‌یره تا اَوره مَر چَنی دویره ! ( از اینجا تا آنجا مگر چقدر دور است. )

یه دوسِ مِنه ، زلفی مشکیه / له ایران زمین ، له وینه‌ی نیه

( این یار من است که گیسوانش مشکی‌ست در ایران‌زمین ، به مانند او نیست )

له زور رّوی‌داری توای نان در باری ( با زور پررویی می‌خواهد نان دربیاورد. )

« له » از ضمیر و صفت اشاره پس از آن جدا نوشته شود. این و آن ضمیر اشاره هستند و جمع بسته می‌شوند:  « له‌یانه » و « له‌وانه »  امّا وقتی همراه با اسمی بیایند ، صفتِ اشاره هستند. ( طبق جدول شماره شانزده )

 

 

 

 

 

 

 

جدول شماره شانزده ( جدا نوشتن « له » و ضمایر و صفات اشاره پس از آن )

چسباندنِ غلط

دو واژه

شکلِ درست

ضمیر یا صفتِ اشاره‌

فارسی ضمیر یا صفتِ اشاره

لَی

له‌ی

ای

این

لَو

له‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌و

اَو

آن

لَیره

له‌یره

ایره

اینجا

لَوره

له‌وره

اَوره

آنجا

لَیه

له‌‌یه

ایه

این

لَوَه

له‌وه

اَوه

آن

لَمه

له‌مه

مه

من

لَتُ

له‌تو

تو

تو

لَوه

له‌وه

اَوه

او

لَیمه

له‌یمه

ایمه

ما

لَیوه

له‌یوه

ایوه

شما

لَوانه

له‌وانه

اَوانه

آنها

 

 

حرف « وَ » :

« وَ »  مترادف « له » است ، امّا چون این حرف قابل چسباندن به ضمیر و صفت اشاره نیست ، خود به خود جدا نوشته می‌شود امّا باید توجه داشت که ترکیب‌های آن هرکدام دو واژه هستند. « این » و « آن » اگر در ترکیب با « وَ » به صورتِ  « وَی » و « وَو » بیایند صفتِ اشاره هستند و پس از آنها اسم می‌آید :

« وَی خُوَر نازاره ! » ( قسم به این خورشید نازنین )

« وَو شازاده مامده ! » ( قسم به آن امامزاده محمّد )

امّا اگر به صورتِ « وَیه » و « وَوه » بیایند ضمیر اشاره هستند.

 

 

جدول شماره هفده (  ترکیب « وَ » با ضمایر و صفت‌های اشاره )

ترکیب دو واژه

شکلِ تفکیک شده

ضمیر یا صفتِ اشاره‌

فارسی ضمیر یا صفتِ اشاره

وَی

وَ + ی

ای

این

وَو

وَ + و

اَو

آن

وَیره

وَ + یره

ایره

اینجا

وَوره

وَ + وره

اَوره

آنجا

وَیه

وَ + یه

ایه

این

وَوه

وَ + وه

اَوه

آن

وَمه

وَ + مه

مه

من

وَتو

وَ + تو

تو

تو

وَوه

وَ + وه

اَوه

او

وَیمه

وَ + یمه

ایمه

ما

وَیوه

وَ + یوه

ایوه

شما

وَوانه

وَ + وانه

اَوانه

آنها

این حرف در گویش کردی به جای حروف « به ، از ، در ، با » به کار می‌رود. لازم به ذکر است مطابق آنچه گفته شد این حرف نیز باید به صورت « وه » نوشته می‌شد ، امّا نظر به این که شکلِ آشنای آن در فارسی همان « وَ » است ، در کردی هم آن را به همان شکل فارسی می‌نویسیم.

جدول شماره هجده ( حرف « وَ » و معانی متفاوت آن در کردی )

حرف فارسی

حرف کردی

مثال

معنی فارسی

از

وَ

کسی وَ ناو دل کسی خَوَر نَیری

کسی از درون دل کسی خبر ندارد

به

وَ

گردنه بگر وَلی وَ انصاف

گردنه بگیر ولی به انصاف

در

وَ

گردو وَ مال خان بسیاره ، ولی وَ شماره

گردو در خانه‌ی خان بسیار است ، ولی به شماره

با

وَ

مانگ وَ چَو دوینِنَی ، وَ کِلِک وَ لی اشاره که‌‌ن

ماه را با چشم می‌بینند ، با انگشت به آن اشاره می‌کنند

 

نشانه‌ی « ـَ » به معنای حرف « به » :

حرف  « ـَ » ( حرفِ « به » فارسی ) تبدیل به « ﻪ ، ﻩ » نمی‌شود که به واژه‌ی قبل از خودش بچسبد. مثال : « بویشنَ دوسَ‌گه‌م » ( به دوستم بگوئید )

صدای « ـَ » گاهی نقش میانجی بین دو واژه را دارد. همان‌طور که ما در فارسی مضاف و مضافُ‌الیه را با صدای « ـِ » میانجی به هم نسبت می‌دهیم و « ـِ » را به شکل‌های « ﻪ ﻩ » به واژه‌ی اوّل نمی‌چسبانیم ، در کردی کرمانشاهی هم چنین است.

جدول شماره نوزده ( طرز نوشتنِ حرف اضافه‌ی « ـَ » در رسم‌الخط کردی )

غلط

درست

معنی فارسی

توضیحات

بویشنه دوسه گَم

بویشنَ دوسَ‌گه‌‌‌م

به دوستم بگویید

 

باینه بان

باینَ بان

به پشتِ‌بام بیایید

 

ضمیرِ « من » در کردی :

 این ضمیر در کردی « مِه » است. صدای آخر آن « ـِ » است و مثل موارد گفته شده در مورد صدای « ـَ » ، صدای آخر این ضمیر به شکل « ﻪ » نوشته می‌شود. 



:: بازدید از این مطلب : 1
|
امتیاز مطلب : 0
|
تعداد امتیازدهندگان : 0
|
مجموع امتیاز : 0
تاریخ انتشار : جمعه 21 دی 1397 | نظرات ()
نوشته شده توسط : غلامرضا بدری

قسمت هجدهم

افعال ، اسم‌ها و حروفی که به صدای « ـَ » ختم می‌شوند نباید به واژه‌ی بعدی چسبانده شوند ( واژه‌ا‌ی که پس از این سه گروه می‌آید در بیشتر حالات ضمیر متصل است. ) :

طرز نوشتنِ افعالی که به صدای « ـَ » ختم می‌شوند :

در استفاده از رسم‌الخط فارسی در گویش کردی کرمانشاه هنگامِ نوشتن افعال مضارع اخباری و التزامی که صدای آخر آنها « ـَ » است اگر بخواهیم از همان علامت « ـَ » استفاده کنیم که مخصوص وسط واژه است و ضمیر متّصل را به آن بچسبانیم واژه ناقص نوشته می‌شود : « بِکَم ، بِنَم ، بیَم » در اینجا ناچاریم این صدا را به همان شکل   « ﻪ ، ﻩ » بنویسیم و نمی‌توان ضمایر متّصل را به علامتِ « ﻪ ، ﻩ » چسباند و باید جدا نوشته شوند. برای آشنایی خوانندگان با شکل این افعال ، لیست تعدادی از آنها با ضمیر اوّل شخص در جداوّل شماره هشت ، نه ، ده و یازده می‌آید :

 

جدول شماره هشت ( لیست افعال با گویش کردی کرمانشاهی )

فارسی

بن مضارع

مضارع اخباری

مضارع التزامی

گذشته ساده

امر

کَردن

که

که‌‌م

بکه‌م

کِردِم

بکه

بُردن

به

به‌م

بِوه‌م

بِردِم

بِوه

خوردن

خُوه

خُوه‌م

بخُوه‌م

خُواردِم

بِخوه

نهادن ( گذاشتن )

نه

نه‌م

بِنه‌م

نیام

بِنه

دادن

ده

ده‌م

بیه‌م

دام

بیه

انداختن

خه

خه‌م

بِخه‌م

خِستِم

بِخه

آمدن

تیه

تیه‌م

بام

هاتِم

بَو

جدول شماره نه : لیست افعال با گویش کردی شمال کرمانشاه ( کُلیایی ، بیلوار ، ...) :

فارسی

بن مضارع

مضارع اخباری

مضارع التزامی

گذشته ساده

امر

کَردن

که

اَکه‌‌م

بکه‌م

کِردِم

بِکه

بُردن

به

اَوه‌م

بِوه‌م

بِردِم

بِوه

خوردن

خُوه

اَخُوه‌م

بخُوه‌م

خُواردِم

بِخوه

نهادن ( گذاشتن )

نه

اَنه‌م

بِنه‌م

نیام

بِنه

دادن

ده

اَیه‌م

بیه‌م

دام

بیه

انداختن

خه

اَخه‌م

بِخه‌م

خِستِم

بِخه

آمدن

تیه

اَتی‌م

بام

هاتِم

بَو

 

جدول شماره ده (  لیست افعال به شکل منفی ) :

فارسی

بن مضارع

مضارع اخباری

مضارع التزامی

گذشته ساده

نهی

کَردن

که

نیه‌که‌م

نکه‌م

نَکردِم

نَکه

بُردن

به

نیه‌وَه‌م

نَوه‌م

نَوِردِم

نَوه

خوردن

خُوه

نیه‌خُوه‌م

نَخُوَه‌م

نَخواردِم

نَخُوَه

نهادن ( گذاشتن )

نه

نیه‌نه‌م

نَنه‌م

نَنیام

ننه

دادن

ده

نیه‌م

نَیه‌م

نِیام

نَیه

انداختن

خه

نیه‌خه‌م

نَخه‌م

نَخِستِم

نَخه

آمدن

تیه

نیه‌تیه‌م

نام

نهاتِم

نَو

جدول شماره یازده : لیست افعال به شکل منفی با گویش کردی شمال کرمانشاه ( کُلیایی ، بیلوار ، ...) :

فارسی

بن مضارع

مضارع اخباری

مضارع التزامی

گذشته ساده

نهی

کَردن

که

نا‌که‌م

نکه‌م

نَکردِم

نَکه

بُردن

به

نا‌وَه‌م

نَوه‌م

نَوِردِم

نَوه

خوردن

خُوه

نا‌خُوه‌م

نَخُوَه‌م

نَخواردِم

نَخُوَه

نهادن ( گذاشتن )

نه

نانه‌م

نَنه‌م

نَنیام

ننه

دادن

ده

نایه‌م

نَیه‌م

نِیام

نَیه

انداختن

خه

ناخه‌م

نَخه‌م

نَخِستِم

نَخه

آمدن

تیه

نَتی‌م

نام

ناتِم

نَو

در ترکیب فعل ربطی « است » با اسم‌ها یا صفت‌های قبل از آن که صدای آخر آنها    « ـَ » است نیز این مشکل وجود دارد که به همان ترتیب قبلی در فارسی حلّ شده است. مثلاً صفتِ « آماده» که در فارسی هم صدای آخر آن « ـَ » است ، امّا آن را با « ـِ » تلفّظ می‌کنند ، در ترکیب با فعل « است » در فارسی به صورت « آماده‌ام » نوشته و خوانده می‌شود ، امّا در کردی به صورتِ « آماده‌م » : ( جدول شماره دوازده )

جدول شماره دوازده :

 

اوّل شخص

دوّم شخص

سوّم شخص

 

فارسی

کردی

فارسی

کردی

فارسی

کردی

مفرد

آماده‌ام

آماده‌م

آماده‌ای

آماده‌ی

آماده است

آماده‌س

جمع

آماده‌ایم

آماده‌یم

آماده‌اید

آماده‌ین

آماده‌اند

آماده‌ن

 

 

 

طرز نوشتنِ ماضی نقلی ( به صدای « ـَ » ختم می‌شود ) و اتصال به ضمیر :

مثال ؛ فعل « شده‌ام » : مطابق جداول شماره سیزده و چهارده

جدول شماره سیزده ( صرف فعل شده ام در زبان کردی )

 

اوّل شخص

دوّم شخص

سوّم شخص

 

فارسی

کردی

فارسی

کردی

فارسی

کردی

مفرد

شده‌ام

بیمه

شده‌ای

بیده

شده است

بیه

جمع

شده‌ایم

بیمنه

شده‌اید

بینه

شده‌اند

بینه

در ترکیب با صفت و اسم « سه » به ماضی نقلی اضافه می‌شود :

بیمه‌سه گیای هفت‌مال اَرّام رَسی. / بیه‌سه خوینی‌م.

جدول شماره چهارده : اضافه شدن « سه » به فعل ماضی نقلی متعدی ؛ مثالِ « بُردن » :

 

اوّل شخص

دوّم شخص

سوّم شخص

 

فارسی

کردی

فارسی

کردی

فارسی

کردی

مفرد

مرا برده است

بِردیه‌سه‌م

تو را برده است

بِردیه‌سه‌ت

او را برده است

بِردیه‌سه‌ی

جمع

ما را برده است

بِردیه‌سه‌مان

شما را برده است

بِردیه‌سه‌تان

آنها را برده است

بِردیه‌سه‌یان

طرز نوشتنِ اسم‌هایی که به صدای « ـَ » ختم می‌شوند هنگامِ اتصال به ضمیر :

مثال از اسم‌های فارسی در گویش کردی که به صدای « ـَ » ختم می‌شوند :

شانه‌ای ؛ « شانه‌ی وَ ناو سری شکانِم تا تپ سری وا بی ! » ( شانه‌ای میان سرش شکستم تا موهای به هم ریخته‌اش باز شد ! )

 لانه‌ام ؛ ( لانه‌م : آو کِردَ لانه‌م ) ( آب در لانه‌ام ریخت ، خانه‌ام را ویران کرد. )

وَ قُروان ناله‌ی بان تخت مریضخانه‌ت بام ! ( به قربان ناله‌ی روی تخت مریضخانه‌ات شوم !

اسم‌های کردی ؛ مثالِ :

پا نیایده‌سه بان دیده‌م ! ( پا رویِ چشمم نهاده‌ای. )

 پویته‌‌م ژان که‌ی ! ( کُلیه‌ام درد می‌کند. )

کُنه‌ی هل‌گِرد و چیَ رّای کَیریز !( مَشکِ آبی برداشت و رفت به طرف کاریز ! )

سینه‌م خَفه ( سینه‌ام خفه است ، تنگی نفس دارم. )



:: بازدید از این مطلب : 3
|
امتیاز مطلب : 0
|
تعداد امتیازدهندگان : 0
|
مجموع امتیاز : 0
تاریخ انتشار : پنج شنبه 20 دی 1397 | نظرات ()

صفحه قبل 1 2 3 صفحه بعد