نوشتنِ کردی کرمانشاهی با الفبا و رسم‌الخط فارسی
نوشته شده توسط : غلامرضا بدری

قسمت هجدهم

افعال ، اسم‌ها و حروفی که به صدای « ـَ » ختم می‌شوند نباید به واژه‌ی بعدی چسبانده شوند ( واژه‌ا‌ی که پس از این سه گروه می‌آید در بیشتر حالات ضمیر متصل است. ) :

طرز نوشتنِ افعالی که به صدای « ـَ » ختم می‌شوند :

در استفاده از رسم‌الخط فارسی در گویش کردی کرمانشاه هنگامِ نوشتن افعال مضارع اخباری و التزامی که صدای آخر آنها « ـَ » است اگر بخواهیم از همان علامت « ـَ » استفاده کنیم که مخصوص وسط واژه است و ضمیر متّصل را به آن بچسبانیم واژه ناقص نوشته می‌شود : « بِکَم ، بِنَم ، بیَم » در اینجا ناچاریم این صدا را به همان شکل   « ﻪ ، ﻩ » بنویسیم و نمی‌توان ضمایر متّصل را به علامتِ « ﻪ ، ﻩ » چسباند و باید جدا نوشته شوند. برای آشنایی خوانندگان با شکل این افعال ، لیست تعدادی از آنها با ضمیر اوّل شخص در جداوّل شماره هشت ، نه ، ده و یازده می‌آید :

 

جدول شماره هشت ( لیست افعال با گویش کردی کرمانشاهی )

فارسی

بن مضارع

مضارع اخباری

مضارع التزامی

گذشته ساده

امر

کَردن

که

که‌‌م

بکه‌م

کِردِم

بکه

بُردن

به

به‌م

بِوه‌م

بِردِم

بِوه

خوردن

خُوه

خُوه‌م

بخُوه‌م

خُواردِم

بِخوه

نهادن ( گذاشتن )

نه

نه‌م

بِنه‌م

نیام

بِنه

دادن

ده

ده‌م

بیه‌م

دام

بیه

انداختن

خه

خه‌م

بِخه‌م

خِستِم

بِخه

آمدن

تیه

تیه‌م

بام

هاتِم

بَو

جدول شماره نه : لیست افعال با گویش کردی شمال کرمانشاه ( کُلیایی ، بیلوار ، ...) :

فارسی

بن مضارع

مضارع اخباری

مضارع التزامی

گذشته ساده

امر

کَردن

که

اَکه‌‌م

بکه‌م

کِردِم

بِکه

بُردن

به

اَوه‌م

بِوه‌م

بِردِم

بِوه

خوردن

خُوه

اَخُوه‌م

بخُوه‌م

خُواردِم

بِخوه

نهادن ( گذاشتن )

نه

اَنه‌م

بِنه‌م

نیام

بِنه

دادن

ده

اَیه‌م

بیه‌م

دام

بیه

انداختن

خه

اَخه‌م

بِخه‌م

خِستِم

بِخه

آمدن

تیه

اَتی‌م

بام

هاتِم

بَو

 

جدول شماره ده (  لیست افعال به شکل منفی ) :

فارسی

بن مضارع

مضارع اخباری

مضارع التزامی

گذشته ساده

نهی

کَردن

که

نیه‌که‌م

نکه‌م

نَکردِم

نَکه

بُردن

به

نیه‌وَه‌م

نَوه‌م

نَوِردِم

نَوه

خوردن

خُوه

نیه‌خُوه‌م

نَخُوَه‌م

نَخواردِم

نَخُوَه

نهادن ( گذاشتن )

نه

نیه‌نه‌م

نَنه‌م

نَنیام

ننه

دادن

ده

نیه‌م

نَیه‌م

نِیام

نَیه

انداختن

خه

نیه‌خه‌م

نَخه‌م

نَخِستِم

نَخه

آمدن

تیه

نیه‌تیه‌م

نام

نهاتِم

نَو

جدول شماره یازده : لیست افعال به شکل منفی با گویش کردی شمال کرمانشاه ( کُلیایی ، بیلوار ، ...) :

فارسی

بن مضارع

مضارع اخباری

مضارع التزامی

گذشته ساده

نهی

کَردن

که

نا‌که‌م

نکه‌م

نَکردِم

نَکه

بُردن

به

نا‌وَه‌م

نَوه‌م

نَوِردِم

نَوه

خوردن

خُوه

نا‌خُوه‌م

نَخُوَه‌م

نَخواردِم

نَخُوَه

نهادن ( گذاشتن )

نه

نانه‌م

نَنه‌م

نَنیام

ننه

دادن

ده

نایه‌م

نَیه‌م

نِیام

نَیه

انداختن

خه

ناخه‌م

نَخه‌م

نَخِستِم

نَخه

آمدن

تیه

نَتی‌م

نام

ناتِم

نَو

در ترکیب فعل ربطی « است » با اسم‌ها یا صفت‌های قبل از آن که صدای آخر آنها    « ـَ » است نیز این مشکل وجود دارد که به همان ترتیب قبلی در فارسی حلّ شده است. مثلاً صفتِ « آماده» که در فارسی هم صدای آخر آن « ـَ » است ، امّا آن را با « ـِ » تلفّظ می‌کنند ، در ترکیب با فعل « است » در فارسی به صورت « آماده‌ام » نوشته و خوانده می‌شود ، امّا در کردی به صورتِ « آماده‌م » : ( جدول شماره دوازده )

جدول شماره دوازده :

 

اوّل شخص

دوّم شخص

سوّم شخص

 

فارسی

کردی

فارسی

کردی

فارسی

کردی

مفرد

آماده‌ام

آماده‌م

آماده‌ای

آماده‌ی

آماده است

آماده‌س

جمع

آماده‌ایم

آماده‌یم

آماده‌اید

آماده‌ین

آماده‌اند

آماده‌ن

 

 

 

طرز نوشتنِ ماضی نقلی ( به صدای « ـَ » ختم می‌شود ) و اتصال به ضمیر :

مثال ؛ فعل « شده‌ام » : مطابق جداول شماره سیزده و چهارده

جدول شماره سیزده ( صرف فعل شده ام در زبان کردی )

 

اوّل شخص

دوّم شخص

سوّم شخص

 

فارسی

کردی

فارسی

کردی

فارسی

کردی

مفرد

شده‌ام

بیمه

شده‌ای

بیده

شده است

بیه

جمع

شده‌ایم

بیمنه

شده‌اید

بینه

شده‌اند

بینه

در ترکیب با صفت و اسم « سه » به ماضی نقلی اضافه می‌شود :

بیمه‌سه گیای هفت‌مال اَرّام رَسی. / بیه‌سه خوینی‌م.

جدول شماره چهارده : اضافه شدن « سه » به فعل ماضی نقلی متعدی ؛ مثالِ « بُردن » :

 

اوّل شخص

دوّم شخص

سوّم شخص

 

فارسی

کردی

فارسی

کردی

فارسی

کردی

مفرد

مرا برده است

بِردیه‌سه‌م

تو را برده است

بِردیه‌سه‌ت

او را برده است

بِردیه‌سه‌ی

جمع

ما را برده است

بِردیه‌سه‌مان

شما را برده است

بِردیه‌سه‌تان

آنها را برده است

بِردیه‌سه‌یان

طرز نوشتنِ اسم‌هایی که به صدای « ـَ » ختم می‌شوند هنگامِ اتصال به ضمیر :

مثال از اسم‌های فارسی در گویش کردی که به صدای « ـَ » ختم می‌شوند :

شانه‌ای ؛ « شانه‌ی وَ ناو سری شکانِم تا تپ سری وا بی ! » ( شانه‌ای میان سرش شکستم تا موهای به هم ریخته‌اش باز شد ! )

 لانه‌ام ؛ ( لانه‌م : آو کِردَ لانه‌م ) ( آب در لانه‌ام ریخت ، خانه‌ام را ویران کرد. )

وَ قُروان ناله‌ی بان تخت مریضخانه‌ت بام ! ( به قربان ناله‌ی روی تخت مریضخانه‌ات شوم !

اسم‌های کردی ؛ مثالِ :

پا نیایده‌سه بان دیده‌م ! ( پا رویِ چشمم نهاده‌ای. )

 پویته‌‌م ژان که‌ی ! ( کُلیه‌ام درد می‌کند. )

کُنه‌ی هل‌گِرد و چیَ رّای کَیریز !( مَشکِ آبی برداشت و رفت به طرف کاریز ! )

سینه‌م خَفه ( سینه‌ام خفه است ، تنگی نفس دارم. )





:: بازدید از این مطلب : 2
|
امتیاز مطلب : 0
|
تعداد امتیازدهندگان : 0
|
مجموع امتیاز : 0
تاریخ انتشار : پنج شنبه 20 دی 1397 | نظرات ()
مطالب مرتبط با این پست
لیست
می توانید دیدگاه خود را بنویسید


نام
آدرس ایمیل
وب سایت/بلاگ
:) :( ;) :D
;)) :X :? :P
:* =(( :O };-
:B /:) =DD :S
-) :-(( :-| :-))
نظر خصوصی

 کد را وارد نمایید:

آپلود عکس دلخواه: